Profesyonel Bir Özel Yazılım Sözleşmesinde Olması Gereken Altın Maddeler

Hayır. Sözlü anlaşma ispatı en zor anlaşma biçimidir; uyuşmazlıkta "öyle demiştiniz" tartışmasına dönüşür. E-posta ve mesaj yazışmaları delil değeri taşısa da kapsamı, ödemeyi ve teslim koşullarını sistematik biçimde düzenlemez. Her özel yazılım projesi, tarafların imzaladığı yazılı bir sözleşmeyle başlamalı; teklifte konuşulan her koşul sözleşme metnine taşınmalıdır.

Kapsam maddesi, projede hangi modül, ekran ve entegrasyonların yapılacağını madde madde tanımlar; iyi sözleşmeler kapsam dışı kalanları da ayrıca listeler. Scope Lock ise bu kapsamın kilitlenmesidir: sonradan gelen her istek ayrı ek iş olarak fiyatlanır ve takvime bağlanır. Ayrıntılı işleyişi kapsam kilitlemesi rehberimizde bulabilirsiniz.

Ceza şartı, firma taahhüt ettiği teslim tarihine uymazsa uygulanacak yaptırımı önceden belirler; örneğin gecikilen her hafta için sözleşme bedelinin belirli bir yüzdesi indirilir. Bu madde geç teslimi caydırır ve sözlü "yetiştiririz" vaadini yazılı yükümlülüğe çevirir. Dengeli olması için müşteriden kaynaklanan gecikmelerin (içerik, onay bekletme) takvimi nasıl öteleyeceği de aynı maddede tanımlanmalıdır.

Kaynak kod sizde değilse yazılımı geliştirmek, taşımak veya başka ekibe devretmek için hep aynı firmaya muhtaç kalırsınız; buna vendor lock-in denir. Sözleşmede kodun eksiksiz teslimi ve tercihen proje boyunca kod deposuna erişim hakkı yazmalıdır. Firma teslimi reddediyorsa kaynak kod vermeyen firmaya karşı izlenecek adımları ayrı bir rehberde topladık.

Kaynak kod teslimi teknik bir eylemdir, fikri mülkiyet devri ise hukuki bir işlemdir; ikisi ayrı ayrı düzenlenmelidir. Piyasadaki yaygın uygulama, devrin son ödemenin tamamlanmasıyla gerçekleşmesidir; bazı sözleşmelerde her milestone ödemesiyle o aşamanın kodu devredilir. Kritik olan, devir anının sözleşmede açıkça yazmasıdır; yazılmazsa "ödeme bitti ama devir koşulları belirsiz" durumu doğar. Ara güvence olarak kod deposuna okuma erişimi isteyin. Devrin şirket bilançosu ve satış görüşmeleri açısından neden önemli olduğunu özel yazılımın şirket değerine etkisi yazısında inceledik.

Geliştiricinin yalnızca ticari kullanıma uygun lisanslı bileşen kullanacağını, kullanılan üçüncü taraf bileşenlerin listesini teslimde paylaşacağını ve telif ihlali çıkarsa sorumluluğun kendisine ait olacağını taahhüt etmesi gerekir. Bazı açık kaynak lisansları (örneğin güçlü copyleft lisanslar) ticari projelerde kısıt doğurabilir. Dış servislerin (ödeme, SMS, barındırma) abonelik maliyetlerinin kime ait olduğu da aynı bölümde netleşmelidir.

Kapsamı net tanımlanabilen projelerde sabit fiyat + Scope Lock daha güvenlidir: bütçe baştan bellidir, risk firmadadır. Kapsamın keşfedilerek ilerlediği Ar-Ge ağırlıklı işlerde ise adam/gün modeli esneklik sağlar ama toplam maliyet belirsizleşir; bu modelde aylık üst limit (cap) ve düzenli raporlama şartı koymak gerekir. Karma model de mümkündür: çekirdek kapsam sabit fiyat, sonraki geliştirmeler adam/gün. Edge Bilişim tekliflerinde sabit fiyatlı işlerin kapsamı modül modül eklenir ve fiyat bu listeye bağlanır; adam/gün ilerleyen işlerde harcanan süre iş kalemi bazında aylık dökümle raporlanır, sözleşmede yazılı aylık limitin aşılması gerekiyorsa iş durdurulup yazılı onay alınmadan devam edilmez.

Birçok sözleşmede "müşteri belirlenen sürede yazılı itiraz etmezse teslim kabul edilmiş sayılır" hükmü bulunur ve bu hüküm geçerlidir. Bu yüzden tanınan inceleme süresinin gerçekçi olduğundan emin olun; karmaşık bir sistem için 3 gün yetmez, 10-15 iş günü isteyin. Ayrıca kritik hata ile küçük görsel kusurun ayrıldığından emin olun: kritik hata kabulü engellemeli, minor kusurlar düzeltme listesine alınmalıdır.

Garanti, teslimden sonra belirli sürede çıkan ve sözleşmedeki işlevlerin çalışmaması anlamına gelen kusurların ücretsiz giderilmesidir; piyasada 30-90 gün arası süreler yaygındır. Bakım ise garanti sonrasında yazılımın güncel ve güvenli tutulması için süren, ayrıca ücretlendirilen bir hizmettir. Teslim sonrası güvencenin önemini 60 gün garanti neden hayat kurtarır yazısında örneklerle anlattık.

Evet. Kurulumu (deployment) kimin yapacağı; sunucu, alan adı ve SSL maliyetlerinin kime ait olduğu; hesapların kimin adına açılacağı yazılmalıdır. Sunucu ve alan adı hesaplarının müşteri adına açılması kritik bir ayrıntıdır: hesaplar firmadaysa ileride firma değiştirmek istediğinizde erişim pazarlık konusu haline gelebilir. Canlıya alma sonrası müdahale süresi (SLA) de aynı bölümde tanımlanmalıdır.

Bu, fesih maddesine bağlıdır: iyi yazılmış bir madde, fesih anına kadar teslim edilip onaylanan işin bedelinin hak edildiğini, karşılığı ödenen kodun ve hakların müşteriye devredileceğini düzenler. Aşamalı ödeme bu hesabı kolaylaştırır. Firma işi fiilen bırakıp iletişimi keserse yazılımcı işi yarıda bıraktıysa izlenecek hukuki yolları ayrıca derledik.

Var. Bireysel bir geliştiriciyle de sözleşme yapabilirsiniz, ancak tüzel kişilik olmadığında fatura, tebligat ve icra takibi pratikte zorlaşır; kişi ulaşılamaz olursa muhatap kalmaz. Şirketle yapılan sözleşmede Mersis ve ticaret sicil kaydı üzerinden doğrulanabilir yasal bir muhatabınız olur. İki modelin risk karşılaştırmasını freelance mi kurumsal firma mı ve ajans mı bağımsız geliştirici mi yazılarında inceledik.

Sözleşme doğru kurulduysa hayır. E-imza veya karşılıklı ıslak imzalı nüsha ile mesafe fark yaratmaz; önemli olan yetkili mahkeme, tebligat adresi ve iletişim kanallarının netliğidir. Yazılım işi zaten büyük oranda uzaktan yürür; firmanın İstanbul’da olması şart mı yazısında bu konuyu ayrıntılı tartıştık.

İyi yazılmış bir gizlilik maddesi, yükümlülüğün proje tesliminden sonra da belirli bir süre (genellikle 2-5 yıl, bazen süresiz) devam edeceğini açıkça yazar. Gizli bilginin tanımı da önemlidir: iş fikri, müşteri verileri, ticari sırlar ve teknik dokümanlar kapsanmalıdır. Hassas bir fikirle geliyorsanız, NDA’yı detaylı görüşmeden önce ayrı bir belge olarak da imzalatabilirsiniz; konunun ayrıntısını NDA ve fikir koruma yazımızda bulabilirsiniz. Edge Bilişim fikir aşamasındaki başvurularda gizlilik metnini ilk teknik görüşmeden önce imzalar; projede çalışan geliştirici ve tasarımcılar da aynı yükümlülüğe bağlıdır, canlı veri gerektiren testlerde ise gerçek müşteri kayıtları yerine maskelenmiş veri seti kullanılır.

Küçük ve standart projelerde maddeleri bu rehberdeki kontrol listesiyle dikkatle okumak çoğu zaman yeterlidir; yüksek bütçeli veya kritik projelerde bilişim hukuku çalışan bir avukata inceletmek ek güvencedir. Bedel içeren yazılı sözleşmelerde damga vergisi yükümlülüğü doğabilir; oranı ve hangi tarafın ödeyeceğini sözleşmede netleştirip mali müşavirinize danışmanız yerinde olur. Bu içerik hukuki danışmanlık değildir.